მიხეილ ჯავახიშვილმა მოთხრობა „ლამბალო და ყაშა“ 1925 წელს დაწერა. ნაწარმოები პირველ პირში მიმდინარეობს. მთხრობელი ქართველია — წითელი ჯვრის ექიმი, რომელსაც ომის დროს ურმიის ტბის მიდამოებში გააგზავნიან.
მოქმედება ხდება I მსოფლიო ომის დროს, უკვე დასუსტებულ სპარსეთში, რომელიც იძულებულია ეპირფეროს როგორც რუსეთსაც, ისე ინგლისსაც, რათა somehow გადაარჩინოს თავი. რუსეთის იმპერია დაუფარავად აცხადებს პრეტენზიას ამ ტერიტორიაზე და ცდილობს პოზიციების გამყარებას, როგორც სამხედრო, ისე საზოგადოებრივ და რელიგიურ ასპარეზზე
მოთხრობაში კარგად ჩანს ქაოსი, სულიერი დეგრადაცია და საზოგადოების გახლეჩა, რაც ყველა ომს თან სდევს. ამ ფონზე განსაკუთრებულად ემოციურია ქართველი ექიმისა და მუსლიმი ახალგაზრდის დამეგობრება, ქართველთა შემწყნარებლობა, ამიერკავკასიის ხალხებს შორის რუსეთის, როგორც უცხო და მახინჯი ძალის ჩარევა, ასევე ისტორიული და პოლიტიკური წარსულის თემები.
ნაწარმოების მოქმედების ადგილი — ურმიის მიდამოები — ერთგვარი ბაბილონის გოდოლია, სადაც სხვადასხვა რჯულისა და ეროვნების ხალხი ირევა. ეს მრავალფეროვნება პერსონაჟთა ლექსიკაშიც გამოიხატება.
მოთხრობაში სიკეთისა და ბოროტების სახით ერთმანეთს უპირისპირდებიან ახალგაზრდა მუსლიმი მაშადი ჰასანი (მეტსახელად ლამბალო) და გატყუებული, ფლიდი ასურელი მართლმადიდებელი ყაშა ლაზარე.
ბათუმის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრი 1952 წელს გაიხსნა და არის უძველესი დრამატული თეატრი აჭარაში, რომელიც მდებარეობს ბათუმის ცენტრში.